Nhà trường - Doanh nghiệp chung tay gỡ “điểm nghẽn” nhân lực của các ngành công nghệ mới nổi

Trong quá trình phát triển các ngành công nghiệp số, yêu cầu đối với nguồn nhân lực ngày càng gắn chặt với thực tiễn sản xuất, kinh doanh và sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ. Hiện nay, Bộ Giáo dục và Đào tạo đang triển khai các đề án đào tạo nhân lực cho những lĩnh vực như khoa học, kỹ thuật, điện hạt nhân, đường sắt tốc độ cao, thiết kế vi mạch và công nghệ thông tin. Đến năm 2030, nhu cầu nhân lực trình độ đại học trở lên trong lĩnh vực bán dẫn được xác định ở mức hơn 50.000 người; trí tuệ nhân tạo cũng cần trên 50.000 người.

Nhân sự Gen Z (sinh năm 1997-2012) đang trở thành lực lượng lao động nòng cốt. Dữ liệu từ VietnamWorks vàUpzicho thấy, 30% nhà tuyển dụng có kế hoạch tuyển dụng người mới ra trường trong năm 2026, nhu cầu tuyển dụng nhân sự mới ra trường cũng tăng dần qua từng năm, nửa đầu năm 2026 tăng đến 180% so với nửa đầu năm 2023.

Hiện nay, quy mô giáo dục ngày càng tăng với gần 2,8 triệu người học, trong đó gần 2,6 triệu sinh viên ở bậc đại học. Số lượng sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc cũng tăng lên theo mỗi năm. Dù vậy, nghịch lý giữa nhu cầu tuyển dụng - năng lực thực tiễn vẫn đang tồn tại.

Tuy được đánh giá là một thế hệ nhanh nhạy với công nghệ mới, lứa nhân sự trẻ cũng phải đối mặt với thách thức về các kỹ năng thực tế mà nhà tuyển dụng yêu cầu. Ngay cả sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc vẫn gặp khó khăn trong việc tìm kiếm công việc phù hợp. Trong khi đó, nhiều doanh nghiệp lại thiếu hụt lao động có bộ kỹ năng và năng lực đáp ứng yêu cầu thực tiễn.

Điểm nghẽn này cần sự phối hợp giữa nhà trường - doanh nghiệp, thúc đẩy cơ chế đặt hàng đào tạo thực chất giữa hai bên để xác định nhu cầu tuyển dụng và tổ chức đào tạo phù hợp. Đây cũng là mục tiêu then chốt của Diễn đàn Hợp tác Nhà trường - Doanh nghiệp 2026.

Có thể thấy, giữa lực lượng nhân sự Gen Z và nhà tuyển dụng đang tồn tại một khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế.

Từ phía người lao động, theo Báo cáo Lương và Thị trường lao động 2026 của Navigos Group, có đến 78,5% nhân sự trẻ mong muốn được cập nhật và đào tạo về các công nghệ mới, 69,9% nhân sự trẻ mong muốn học hỏi các kỹ năng mới. Dù vậy, khoản đầu tư thực tế cho đào tạo kỹ năng mềm và kỹ năng số tại nhiều doanh nghiệp vẫn còn hạn chế, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến khả năng giữ chân thế hệ Gen Z – lực lượng vốn có tính dịch chuyển cao và đề cao cơ hội phát triển bản thân. Trong khi đó, năng lực số là một trong những năng lực được nhận định là cần thiết với xã hội và doanh nghiệp, bên cạnh ngoại ngữ và năng lực thực hành.

Từ phía người sử dụng lao động, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các biến động kinh tế toàn cầu kéo theo những yêu cầu mới về kỹ năng của người lao động. Các doanh nghiệp ngày càng ưu tiên những ứng viên có tổ hợp kỹ năng đa dạng.

Trong phần trình bày chuyên đề“Dữ liệu và xu hướng ngành nghề, nhu cầu thị trường lao động” tại diễn đàn, ông Hirohide Uchiyama, đại diện Navigos Group, Giám đốc Marketing chia sẻ về ba nhóm kỹ năng thiết yếu dành cho người lao động trong bối cảnh bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI) và các biến động kinh tế toàn cầu:Kỹ năng chuyên môn; Kỹ năng làm việc với con người; Kỹ năng nhận thức và tư duy.Nhận định này cũng phản ánh nhu cầu thực tế của doanh nghiệp, khi Báo cáo Lương và Thị trường lao động 2026 của Navigos Group chỉ ra, ba nhóm kỹ năng được doanh nghiệp tìm kiếm nhiều nhất ở người lao động gồm sự bền bỉ, khả năng thích ứng, giải quyết vấn đề và năng lực công nghệ số. Những kỹ năng này không chỉ giúp người lao động, đặc biệt là nhân sự mới ra trường tăng khả năng cạnh tranh mà còn trang bị nền tảng vững chắc để người lao động chủ động thiết kế sự nghiệp lâu dài và bền vững trước những biến đổi không ngừng của thời cuộc.

Gợi ý giải pháp thu hẹp khoảng cách giữa người lao động và doanh nghiệp, ông Hirohide Uchiyama chia sẻ:“Tại Navigos Group, chúng tôi tin rằng bước đầu tiên để thu hẹp khoảng cách kỹ năng là nhận diện khoảng cách đó. Thông qua VietnamWorks, chúng tôi kết nối hơn 6 triệu người dùng, hơn 60.000 đối tác doanh nghiệp và xử lý hơn 100.000 tin tuyển dụng mỗi năm. Chúng tôi cũng vừa ra mắt Upzi – nền tảng dành riêng cho thế hệ Gen Z, đặc biệt là sinh viên và người trẻ đang tìm kiếm việc làm. Điều này mang lại cho chúng tôi cái nhìn toàn diện về cả hai phía của thị trường: những kỹ năng mà nhà tuyển dụng tìm kiếm và những kỹ năng mà người trẻ đang sở hữu cũng như mong muốn phát triển.

Một xu hướng rõ rệt từ dữ liệu của chúng tôi là bên cạnh các kỹ năng chuyên môn, ngày càng nhiều nhà tuyển dụng đưa các kỹ năng mềm (hay kỹ năng con người) như giao tiếp, làm việc nhóm, khả năng thích ứng và giải quyết vấn đề, vào yêu cầu tuyển dụng. Trong thời đại AI, sự chuyển dịch này đang diễn ra nhanh chóng. Chúng tôi tin rằng việc thấu hiểu những tố chất nhân tài mà doanh nghiệp thực sự cần, đồng thời chia sẻ những hiểu biết đó với người tìm việc, các trường đại học và thị trường nói chung, chính là một trong những cách hiệu quả nhất để thu hẹp khoảng cách này”.

Trong bối cảnh đó, việc tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp, cơ sở giáo dục và người học có ý nghĩa quan trọng. Doanh nghiệp có thể chủ động chia sẻ nhu cầu tuyển dụng, thông tin thị trường lao động, tham gia vào quá trình đào tạo, đồng thời tạo thêm cơ hội thực tập và việc làm để người học sớm tiếp cận yêu cầu thực tế của thị trường.

Đồng hành cùng tiến trình thu hẹp khoảng cách "cung - cầu" và nuôi dưỡng thế hệ nhân tài tương lai, Navigos Group đang phát huy tối đa vai trò cầu nối chiến lược giữa khối giáo dục và doanh nghiệp. Với mạng lưới hơn 60.000 doanh nghiệp đối tác cùng hệ sinh thái tuyển dụng toàn diện, Navigos Group liên tục cung cấp những góc nhìn thị trường sắc sảo, đồng thời kết nối sinh viên với các cơ hội cọ xát thực tế.

Đặc biệt, thông qua nền tảng hướng nghiệp và tìm việc Upzi dành riêng cho Gen Z, Navigos Group hỗ trợ các trường đại học xây dựng điểm chạm thương hiệu nhà tuyển dụng từ sớm, giúp người trẻ chuẩn bị hành trang ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường. Trong vong một năm kể từ khi ra mắt vào cuối năm 2025, Upzi đã đạt hơn 250.000 người, cho thấy nhu cầu lớn của người trẻ trên hành trình tìm kiếm công việc phù hợp và xây dựng nền tảng vững chắc cho sự nghiệp đường dài. Upzi còn kết nối trực tiếp với Gen Z thông qua hàng loạt Ngày hội việc làm, các talkshow và workshop hữu ích tại hơn50 trường đại học danh tiếng như Trường Đại học Bách Khoa - Đại học Quốc gia TP.HCM, Đại học Kinh tế Quốc dân (NEU), Đại học Khoa học Tự nhiên - Đại học Quốc gia TP.HCM, Trường Đại học Ngoại thương (FTU), Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH), Đại học RMIT, Trường Đại học Việt Đức (VGU), Đại học Duy Tân,…cũng như cuộc thi uy tín Vietnam Young Lions dành cho các tài năng trẻ trong ngành Marketing & Communications.

Chia sẻ về nỗ lực trở thành cầu nối giữa nhà trường và doanh nghiệp, ông Hirohide Uchiyama nhấn mạnh: “Navigos Group cam kết phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao theo hai hướng: tạo ra các cơ hội việc làm thực tế và chia sẻ dữ liệu tuyển dụng cũng như những hiểu biết sâu sắc về thị trường.

Trong các lĩnh vực mới như STEM, các trường đại học mang lại nhiều cơ hội để sinh viên trau dồi kỹ năng chuyên môn. Tuy nhiên, cơ hội để phát triển các kỹ năng mềm và kỹ năng tư duy, chẳng hạn như tư duy phản biện, khả năng xác định vấn đề và tư duy bao quát thường còn hạn chế. Để giải quyết vấn đề này, Navigos hướng tới việc hợp tác với các trường đại học và doanh nghiệp nhằm mang đến cho sinh viên các chương trình đào tạo và cơ hội trải nghiệm công việc thực tế. Mục tiêu của chúng tôi là góp phần phát triển nguồn nhân tài đáp ứng đúng nhu cầu thực tế của nhà tuyển dụng.”

Với định hướng như vậy, tại diễn đàn, Navigos Group đã ký kết Biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) với Trường Đại học Văn Lang và Trường Đại học Kinh tế Thành phố Hồ Chí Minh. Sự hợp tác này hướng đến mục tiêu phát huy tiềm năng, thế mạnh, nguồn lực và kinh nghiệm của hai bên trong sứ mệnh đào tạo, phát triển nguồn nhân lực, trọng tâm các ngành, lĩnh vực chiến lược, qua đó hỗ trợ sinh viên được định hướng, bồi dưỡng kỹ năng, phát triển nghề nghiệp, Đồng thời, thông qua việc hợp tác, cùng nâng cao vị thế, hình ảnh của các bên, tạo điều kiện hỗ trợ nhau cùng phát triển, đem lại lợi ích chung và đóng góp phục vụ cộng đồng.

Góc nhìn của Happy World

Có một điều trong bài khiến tôi nghĩ nhiều hơn mọi con số về bán dẫn hay AI: ngay cả sinh viên tốt nghiệp loại giỏi và xuất sắc vẫn khó tìm việc phù hợp, trong khi doanh nghiệp vẫn kêu thiếu người. Nếu điểm số cao mà vẫn không khớp với nhu cầu, thì cái đang lệch không phải là "thiếu người", mà là người ta đang đo năng lực bằng hai cái thước khác nhau.

Với doanh nghiệp, tôi nghĩ đây là lời nhắc đáng giá. Nhu cầu tuyển người mới ra trường trong nửa đầu năm 2026 đã tăng 180% so với nửa đầu năm 2023, nhưng tuyển được chưa phải là xong. Bài cho biết 78,5% nhân sự trẻ muốn được đào tạo công nghệ mới, trong khi khoản đầu tư thực tế cho kỹ năng số và kỹ năng mềm ở nhiều nơi còn hạn chế. Tuyển xong mà không đào tạo thì dễ mất người, nhất là với lực lượng vốn đề cao cơ hội phát triển.

Có một điểm tôi muốn đọc chậm lại: nhiều số liệu và đề xuất trong bài đến từ một đơn vị làm nền tảng tuyển dụng, nên nhấn mạnh việc "nhận diện khoảng cách kỹ năng" là điều dễ hiểu. Dữ liệu của họ đáng tham khảo, nhưng doanh nghiệp vẫn nên tự đo nhu cầu của chính mình, đừng chỉ dựa vào báo cáo chung.

Vài việc nên làm ngay:

• Doanh nghiệp: viết tin tuyển dụng theo việc cụ thể ứng viên sẽ làm, thay vì chỉ liệt kê bằng cấp. Thử bài kiểm tra thực hành ngắn thay cho vòng phỏng vấn thuần lý thuyết.
• Doanh nghiệp: dành ngân sách cho 3-6 tháng đầu của người mới, gồm người hướng dẫn và lộ trình học kỹ năng số.
• Người trẻ: ngoài chuyên môn, hãy chứng minh được khả năng thích ứng, giải quyết vấn đề và làm việc nhóm bằng dự án hoặc kỳ thực tập thật, không chỉ bằng điểm số.
• Nhà trường và doanh nghiệp: nếu có cơ chế đặt hàng đào tạo, hãy bắt đầu từ vài vị trí cụ thể, đừng trải rộng.

Thị trường không thiếu người trẻ giỏi. Cái thiếu là chiếc cầu đủ chắc để họ bước sang đúng vị trí đang cần.

--------

*Cần tư vấn thêm? Liên hệ Happy World qua số 0971.113.000 - 0946.617.617

Nguồn: vneconomy.vn