Có một câu hỏi tôi thường đặt ra khi nói chuyện về tài chính với mọi người: Nếu ngày mai bạn không còn khả năng làm việc và tạo ra thu nhập, gia đình bạn có thể duy trì cuộc sống hiện tại trong bao lâu? Một tháng? Sáu tháng? Hay một năm? Và nếu câu trả lời khiến bạn phải suy nghĩ, thì có lẽ chúng ta nên nói nghiêm túc hơn về bảo hiểm.
Tôi biết rằng khi nhắc đến bảo hiểm, không ít người vẫn có cảm giác nghi ngại. Có người cho rằng bảo hiểm là một khoản chi tiêu không cần thiết. Có người nghĩ mình còn trẻ, còn khỏe nên chưa cần tham gia. Có người từng nghe những câu chuyện không vui về việc tư vấn, hợp đồng hoặc giải quyết quyền lợi, từ đó hình thành tâm lý rằng: “Bảo hiểm nghe thì hay, nhưng không biết có thực sự cần thiết với mình hay không?”. Tôi cho rằng những nghi ngại đó hoàn toàn có lý do. Bởi bảo hiểm không phải là một sản phẩm mà chúng ta có thể nhìn thấy lợi ích ngay lập tức. Bạn đóng tiền hôm nay nhưng điều bạn mua thực chất là sự bảo vệ cho một tương lai mà không ai biết chắc sẽ xảy ra điều gì.
Và đây chính là điểm khiến nhiều người hiểu chưa đúng về bảo hiểm. Chúng ta thường hỏi: “Tôi đóng tiền nhiều năm như vậy thì tôi được gì?”. Nhưng với bảo hiểm, câu hỏi quan trọng hơn phải là: “Nếu một rủi ro lớn xảy ra, tôi có thể mất những gì nếu không có sự chuẩn bị?” Hãy thử nghĩ đơn giản thế này. Một người đang có thu nhập 30 triệu đồng mỗi tháng. Nếu người đó tiếp tục làm việc trong 20 năm, tổng thu nhập trước khi tính đến các yếu tố khác có thể lên tới hàng tỷ đồng. Như vậy, thứ tài sản lớn nhất của người đó không chỉ là số tiền đang có trong tài khoản, mà chính là khả năng tạo ra thu nhập trong tương lai. Nhưng khả năng ấy có thể bị ảnh hưởng bởi bệnh tật, tai nạn hoặc những biến cố mà không ai mong muốn.
Chúng ta thường rất cẩn thận khi bảo vệ tài sản. Có nhà thì mua bảo hiểm nhà. Có ô tô thì mua bảo hiểm ô tô. Có tài sản giá trị thì tìm cách bảo vệ nó. Nhưng có một thứ có giá trị hơn rất nhiều mà đôi khi chúng ta lại quên bảo vệ: chính bản thân mình và nguồn thu nhập của mình. Nếu chiếc xe bị hỏng, chúng ta có thể sửa. Nếu một món đồ bị mất, chúng ta có thể mua lại. Nhưng nếu người tạo ra thu nhập chính của gia đình gặp một biến cố nghiêm trọng, hậu quả có thể không chỉ là một khoản chi phí y tế. Đó có thể là hàng năm, thậm chí hàng chục năm thu nhập bị mất đi, trong khi chi phí điều trị và các khoản chi tiêu của gia đình vẫn tiếp tục.
Đó là lý do bảo hiểm nhân thọ tồn tại. Bảo hiểm nhân thọ không phải là việc chúng ta “đặt cược” vào sinh mạng của mình, càng không phải là mong muốn một điều không may xảy ra để nhận tiền. Bản chất của bảo hiểm là chuyển giao một phần rủi ro tài chính. Thay vì tự mình gánh toàn bộ hậu quả tài chính nếu một biến cố lớn xảy ra, chúng ta sử dụng một khoản chi phí phù hợp hôm nay để tạo ra một lớp bảo vệ cho bản thân và gia đình trong tương lai.
Tất nhiên, tôi cũng muốn nói một điều rất rõ: không phải cứ mua càng nhiều bảo hiểm thì càng tốt. Bảo hiểm chỉ thực sự có ý nghĩa khi phù hợp với nhu cầu và khả năng tài chính của mỗi người. Một người có thu nhập 20 triệu đồng một tháng không nên cố gắng mua một hợp đồng có mức phí khiến cuộc sống hàng tháng trở nên căng thẳng. Một gia đình đang có nhiều khoản nợ cũng cần cân đối lại trước khi đưa ra quyết định dài hạn. Và trước khi ký bất kỳ hợp đồng nào, chúng ta phải hiểu mình đang mua cái gì: quyền lợi là gì, mức phí bao nhiêu, thời gian đóng phí như thế nào, trường hợp nào được chi trả và trường hợp nào bị loại trừ. Hiểu hợp đồng trước khi ký không phải là thiếu niềm tin vào bảo hiểm, mà chính là cách bảo vệ quyền lợi của mình.
Tôi cũng cho rằng ngành bảo hiểm cần phải thay đổi cách tiếp cận với khách hàng. Người dân nghi ngại bảo hiểm không hoàn toàn là lỗi của khách hàng. Khi một sản phẩm tài chính có nhiều thuật ngữ phức tạp, nhiều điều khoản khó hiểu và được tư vấn theo cách quá thiên về bán hàng, khách hàng hoàn toàn có quyền đặt câu hỏi. Vì vậy, người tư vấn bảo hiểm chuyên nghiệp không nên chỉ nói về số tiền khách hàng có thể nhận được, mà phải nói rõ cả những giới hạn, điều kiện và trách nhiệm đi kèm. Một hợp đồng tốt không phải là hợp đồng khiến khách hàng ký thật nhanh, mà là hợp đồng mà sau khi ký, khách hàng vẫn hiểu rõ mình đang được bảo vệ như thế nào.
Vậy chúng ta có nên tham gia bảo hiểm hay không? Theo tôi, câu hỏi không nên là “Có nên mua bảo hiểm không?”, mà nên là “Tôi cần loại bảo hiểm nào và mức bảo vệ bao nhiêu là phù hợp với hoàn cảnh của mình?” Một người trẻ độc thân có nhu cầu khác một người đã lập gia đình. Một người là lao động chính có nhu cầu khác một người không phụ thuộc vào thu nhập của mình. Một gia đình có khoản tiết kiệm lớn sẽ có cách chuẩn bị khác một gia đình gần như không có quỹ dự phòng. Không có một sản phẩm duy nhất phù hợp với tất cả mọi người.
Nhưng có một điều phù hợp với tất cả chúng ta: rủi ro không báo trước. Chúng ta không thể biết chính xác ngày nào mình sẽ gặp một biến cố, nhưng chúng ta có thể chuẩn bị trước khi biến cố xảy ra. Và đó chính là giá trị lớn nhất của bảo hiểm.
Hãy thử hình dung hai gia đình. Cả hai đều có một người là nguồn thu nhập chính. Cả hai đều yêu thương con cái, đều có những kế hoạch giống nhau: mua nhà, nuôi con, cho con học hành, chuẩn bị cho tuổi già. Nhưng rồi một biến cố bất ngờ xảy ra. Gia đình thứ nhất phải lập tức sử dụng toàn bộ tiền tiết kiệm, bán tài sản, vay mượn người thân để trang trải. Gia đình thứ hai cũng đau đớn không kém, nhưng họ có thêm một nguồn tài chính từ hợp đồng bảo hiểm để giảm bớt áp lực. Bảo hiểm không thể khiến biến cố biến mất. Nhưng nó có thể giúp một gia đình không phải đối mặt với biến cố bằng cả sự tuyệt vọng về tài chính.
Vì vậy, nếu trước đây bạn từng nghi ngại về bảo hiểm, tôi không nghĩ bạn cần phải vội vàng thay đổi quan điểm. Hãy tìm hiểu. Hãy đặt câu hỏi. Hãy đọc hợp đồng. Hãy so sánh. Hãy tìm một người tư vấn đủ chuyên môn và minh bạch. Và quan trọng nhất, hãy lựa chọn dựa trên nhu cầu thực tế của gia đình mình, chứ không phải vì một lời quảng cáo hay một lời hứa hấp dẫn.
Bởi bảo hiểm không phải là cách để chúng ta kiếm tiền nhanh hơn. Nó là cách để bảo vệ thành quả mà chúng ta đang nỗ lực tạo ra mỗi ngày. Chúng ta đi làm để kiếm tiền, tiết kiệm để có tương lai, đầu tư để gia tăng tài sản. Nhưng nếu không bảo vệ chính mình trước những rủi ro lớn, tất cả những kế hoạch đó vẫn có thể bị đảo lộn chỉ bởi một biến cố ngoài ý muốn.
Và có lẽ, câu hỏi đáng để mỗi người tự hỏi hôm nay không phải là: “Nếu tôi mua bảo hiểm mà không xảy ra rủi ro thì có phải tôi mất tiền không?” Mà hãy thử hỏi: “Nếu rủi ro thực sự xảy ra, nhưng tôi không có bảo hiểm và cũng không có sự chuẩn bị nào khác, gia đình tôi sẽ phải trả giá bao nhiêu?”
Khi nhìn bảo hiểm từ góc độ đó, chúng ta sẽ không còn xem nó đơn thuần là một khoản phí phải đóng. Chúng ta sẽ nhìn nó như một phần trong kế hoạch quản trị rủi ro, một lớp bảo vệ cho thu nhập, tài sản và những người mà chúng ta yêu thương. Không ai mua bảo hiểm vì mong điều không may xảy ra. Người ta mua bảo hiểm vì yêu thương gia đình đủ nhiều để chuẩn bị cho cả những điều mình không muốn nghĩ đến.
