1. Bối cảnh thị trường: Tăng trưởng đã trở lại, nhưng chất lượng tăng trưởng mới là vấn đề cốt lõi
Thị trường bảo hiểm Việt Nam đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi quan trọng. Sau thời kỳ tăng trưởng nhanh dựa trên mở rộng mạng lưới phân phối, bancassurance (phân phối bảo hiểm qua ngân hàng) và nhu cầu tích lũy tài chính của tầng lớp trung lưu, ngành bảo hiểm phải đối mặt với yêu cầu cao hơn về minh bạch, chất lượng tư vấn, khả năng thanh toán quyền lợi và hiệu quả kinh doanh thực chất.
Theo bản tin thị trường bảo hiểm tháng 1/2026 của Bộ Tài chính, tổng doanh thu phí bảo hiểm toàn thị trường năm 2025 ước đạt 233.112 tỷ đồng, tăng 2,56% so với năm 2024. Trong đó, bảo hiểm phi nhân thọ đạt 88.054 tỷ đồng, tăng 10,95%; bảo hiểm nhân thọ đạt 145.085 tỷ đồng, giảm 1,94%.
Những con số này phản ánh một thực tế đáng chú ý: thị trường vẫn mở rộng về tổng doanh thu, nhưng động lực tăng trưởng đang dịch chuyển từ bảo hiểm nhân thọ sang bảo hiểm phi nhân thọ.
Đây không đơn thuần là sự thay đổi về thị phần. Nó cho thấy các doanh nghiệp bảo hiểm đang phải thích ứng với hai trạng thái nhu cầu khác nhau:
Với bảo hiểm nhân thọ, khách hàng thận trọng hơn khi quyết định cam kết tài chính dài hạn.
Với bảo hiểm phi nhân thọ, nhu cầu bảo vệ tài sản, sức khỏe, phương tiện, hoạt động sản xuất và chuỗi cung ứng tiếp tục tạo ra cơ hội phát triển.
Đến 9 tháng năm 2026, theo báo cáo tình hình kinh tế – xã hội của Chính phủ, tổng doanh thu phí bảo hiểm ước đạt 175.800 tỷ đồng, tăng 2,4% so với cùng kỳ; riêng quý III đạt khoảng 57.900 tỷ đồng, tăng 2,8%. Chính phủ đồng thời xác định bảo hiểm phi nhân thọ tiếp tục là động lực tăng trưởng chính.
Cần lưu ý rằng tăng trưởng doanh thu phí không đồng nghĩa với lợi nhuận tăng tương ứng. Để đánh giá đúng sức khỏe thị trường, cần xem thêm tỷ lệ bồi thường, chi phí khai thác, khả năng duy trì hợp đồng, mức độ đầy đủ của dự phòng và lợi nhuận đầu tư.
2. Năm động lực chính định hình triển vọng thị trường
2.1. Tăng trưởng kinh tế và sự mở rộng của tầng lớp trung lưu
Khi thu nhập tăng và tài sản tích lũy lớn hơn, nhu cầu bảo hiểm có xu hướng chuyển từ các sản phẩm mang tính bắt buộc hoặc cơ bản sang những giải pháp bảo vệ toàn diện hơn.
Một gia đình có thu nhập ổn định có thể bắt đầu quan tâm đến bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm nhân thọ, bảo hiểm tai nạn, bảo vệ khoản vay mua nhà và kế hoạch tài chính cho con cái.
Đối với doanh nghiệp, sự mở rộng hoạt động sản xuất, thương mại, logistics và đầu tư tạo thêm nhu cầu bảo hiểm tài sản, hàng hóa, trách nhiệm nghề nghiệp, trách nhiệm sản phẩm và gián đoạn kinh doanh.
Tuy nhiên, không nên mặc nhiên cho rằng thu nhập tăng sẽ tự động chuyển thành doanh thu bảo hiểm. Khả năng chi trả, niềm tin vào doanh nghiệp bảo hiểm, hiểu biết tài chính và mức độ ưu tiên các khoản chi thiết yếu đều ảnh hưởng đến quyết định mua.
Vì vậy, cơ hội lớn nhất không nằm ở việc bán được nhiều hợp đồng hơn bằng mọi giá, mà ở khả năng thiết kế những sản phẩm phù hợp với nhu cầu thực tế và ngân sách của từng nhóm khách hàng.
2.2. Già hóa dân số và nhu cầu bảo vệ sức khỏe
Già hóa dân số đang làm thay đổi cấu trúc nhu cầu bảo hiểm. Khi thời gian sống sau tuổi lao động kéo dài, các gia đình phải đối mặt đồng thời với ba bài toán:
Chi phí chăm sóc sức khỏe và điều trị bệnh.
Thu nhập sau khi nghỉ hưu.
Gánh nặng tài chính khi một thành viên mất khả năng lao động hoặc qua đời.
Điều này tạo cơ hội cho bảo hiểm sức khỏe, bảo hiểm chăm sóc dài hạn, bảo hiểm bệnh hiểm nghèo và các giải pháp tích lũy hưu trí.
Dẫu vậy, các sản phẩm liên quan đến người cao tuổi cũng có thách thức về phí bảo hiểm, rủi ro lựa chọn bất lợi, loại trừ bệnh có sẵn và khả năng chi trả quyền lợi. Nếu doanh nghiệp không kiểm soát tốt thiết kế sản phẩm và chi phí y tế, tăng trưởng doanh thu có thể đi kèm rủi ro thua lỗ.
Bài toán chiến lược là kết hợp bảo hiểm, quản lý sức khỏe, phòng ngừa rủi ro và dịch vụ hỗ trợ khách hàng thay vì chỉ cạnh tranh bằng mức phí.
2.3. Rủi ro khí hậu, thiên tai và yêu cầu bảo vệ tài sản
Biến đổi khí hậu, mưa lớn, ngập lụt, bão và các hiện tượng thời tiết cực đoan làm gia tăng nhu cầu bảo hiểm tài sản và gián đoạn kinh doanh.
Các nhóm khách hàng có tiềm năng bao gồm doanh nghiệp sản xuất, kho bãi, vận tải, nông nghiệp, nhà ở và các dự án hạ tầng. Với những doanh nghiệp có chuỗi cung ứng phức tạp, thiệt hại gián tiếp do ngừng hoạt động có thể lớn hơn thiệt hại tài sản trực tiếp.
Tuy nhiên, đây cũng là lĩnh vực đòi hỏi năng lực định phí và quản trị rủi ro cao. Doanh nghiệp cần dữ liệu tổn thất, mô hình rủi ro thiên tai, quy trình giám định và năng lực tái bảo hiểm phù hợp.
Một thị trường có nhiều rủi ro không mặc nhiên là thị trường có lợi nhuận cao. Nếu phí bảo hiểm không phản ánh đúng mức độ rủi ro, doanh nghiệp có thể mở rộng doanh thu nhưng đồng thời làm suy yếu năng lực tài chính.
2.4. Chuyển đổi số và sự xuất hiện của các mô hình phân phối mới
Công nghệ đang thay đổi toàn bộ chuỗi giá trị bảo hiểm, từ tiếp cận khách hàng, định phí, thẩm định, phát hành hợp đồng đến xử lý bồi thường.
Các ứng dụng có triển vọng bao gồm:
Phân tích dữ liệu để phân nhóm khách hàng và dự báo khả năng duy trì hợp đồng.
Tự động hóa quy trình cấp đơn và xử lý hồ sơ bồi thường đơn giản.
Sử dụng dữ liệu để phát hiện gian lận và bất thường.
Cổng dịch vụ số giúp khách hàng tra cứu hợp đồng, theo dõi quyền lợi và gửi yêu cầu hỗ trợ.
Kết nối bảo hiểm với hệ sinh thái ngân hàng, y tế, thương mại điện tử và quản lý doanh nghiệp.
KPMG cũng nhận định công nghệ và phân tích dữ liệu là những động lực quan trọng để doanh nghiệp bảo hiểm nâng cao hiệu quả vận hành và trải nghiệm khách hàng.
A Defining Moment for Growth
Dù vậy, số hóa không chỉ là xây dựng ứng dụng hay đưa hợp đồng lên môi trường trực tuyến. Giá trị thực sự phải được đo bằng chi phí phục vụ trên mỗi hợp đồng, thời gian xử lý yêu cầu, tỷ lệ chuyển đổi, tỷ lệ duy trì khách hàng và chất lượng kiểm soát rủi ro.
2.5. Cải cách pháp lý và yêu cầu nâng cao chất lượng thị trường
Luật Kinh doanh bảo hiểm số 08/2022/QH15 tạo khuôn khổ pháp lý quan trọng cho hoạt động kinh doanh bảo hiểm thương mại, bao gồm các vấn đề về quyền và nghĩa vụ của các bên, hoạt động đại lý, quản lý doanh nghiệp và bảo vệ người tham gia bảo hiểm. Luật này không điều chỉnh bảo hiểm xã hội và bảo hiểm y tế do Nhà nước cung cấp theo cơ chế phi thương mại.
Trong giai đoạn tới, doanh nghiệp cần chú trọng hơn đến minh bạch thông tin, chất lượng tư vấn, quản trị vốn, kiểm soát nội bộ và xử lý khiếu nại.
Đây là một sự chuyển dịch quan trọng: lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở quy mô đội ngũ bán hàng hay mức độ hiện diện thương hiệu, mà ngày càng phụ thuộc vào khả năng thực hiện đúng cam kết bảo hiểm.
3. Phân tích triển vọng theo từng phân khúc
Bảo hiểm sức khỏe
Tiềm năng cao
Được hỗ trợ bởi nhu cầu chăm sóc sức khỏe, chi phí điều trị và sự quan tâm ngày càng lớn đến chất lượng sống. Thách thức là kiểm soát chi phí y tế, gian lận và tỷ lệ bồi thường.
Bảo hiểm tài sản và doanh nghiệp
Triển vọng tích cực
Cơ hội từ đầu tư, sản xuất, logistics, hạ tầng và yêu cầu quản trị rủi ro. Năng lực định phí, tái bảo hiểm và giám định là yếu tố quyết định.
4.1. Bảo hiểm nhân thọ: Thị trường đang tái thiết lập niềm tin
Nhân thọ vẫn là phân khúc lớn xét về doanh thu phí, nhưng đang chịu sức ép từ những vấn đề mang tính cấu trúc: chất lượng tư vấn, tính phù hợp của sản phẩm, chi phí phân phối và niềm tin của khách hàng.
Các doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy bán hợp đồng sang tư duy quản lý vòng đời hợp đồng. Điều đó có nghĩa là trách nhiệm không kết thúc ở thời điểm phát hành, mà kéo dài qua các giai đoạn đóng phí, điều chỉnh nhu cầu bảo vệ, giải quyết quyền lợi và duy trì hợp đồng.
4.2. Bảo hiểm phi nhân thọ: Cơ hội tăng trưởng gắn với quản trị kỹ thuật
Bảo hiểm xe cơ giới, sức khỏe, tài sản, hàng hóa và trách nhiệm tiếp tục là những lĩnh vực có nhu cầu thực tế. Tuy nhiên, cạnh tranh giá có thể làm suy giảm biên lợi nhuận nếu doanh nghiệp chấp nhận mức phí không tương xứng với rủi ro.
Doanh nghiệp có lợi thế sẽ là đơn vị kết hợp được năng lực khai thác khách hàng, đánh giá rủi ro, tái bảo hiểm và xử lý bồi thường hiệu quả.
5. Những rủi ro có thể làm chậm triển vọng tăng trưởng
Rủi ro | Tác động tiềm tàng | Hướng kiểm soát |
|---|
Suy giảm niềm tin | Khách hàng trì hoãn mua hoặc hủy hợp đồng | Minh bạch tư vấn, cải thiện dịch vụ |
Cạnh tranh giá | Giảm biên lợi nhuận, tăng rủi ro khai thác | Định phí theo rủi ro thực tế |
Chi phí y tế tăng | Tỷ lệ bồi thường sức khỏe tăng | Quản lý mạng lưới y tế và dữ liệu bồi thường |
Thiên tai lớn | Tổn thất tài sản và gián đoạn kinh doanh | Tái bảo hiểm, phân tán rủi ro |
Rủi ro công nghệ | Gian lận, rò rỉ dữ liệu, gián đoạn dịch vụ | An ninh mạng và quản trị dữ liệu |
Điểm cần nhấn mạnh là không thể đánh giá triển vọng ngành chỉ dựa vào tốc độ tăng trưởng GDP hoặc tổng doanh thu phí. Một thị trường phát triển bền vững phải đồng thời có mức độ tham gia cao hơn, hợp đồng phù hợp hơn, tỷ lệ duy trì tốt hơn và năng lực chi trả quyền lợi vững chắc hơn.
6. Kịch bản phát triển giai đoạn 2026–2030
Đây là các kịch bản phân tích định tính, không phải dự báo chính thức về doanh thu toàn ngành.
Kịch bản cơ sở — Tăng trưởng có chọn lọc
Kinh tế duy trì đà phát triển, nhu cầu bảo hiểm sức khỏe và tài sản tiếp tục mở rộng, trong khi nhân thọ phục hồi dần. Doanh nghiệp tập trung vào hiệu quả khai thác và chất lượng dịch vụ.
Kịch bản tích cực — Phục hồi niềm tin và mở rộng độ bao phủ
Thu nhập cải thiện, khách hàng quay lại với các sản phẩm bảo vệ dài hạn, chuyển đổi số giúp giảm chi phí phân phối và xử lý hợp đồng. Cơ hội tăng trưởng xuất hiện ở cả khách hàng cá nhân lẫn doanh nghiệp.
Kịch bản bất lợi — Tăng trưởng thấp, chi phí rủi ro cao
Kinh tế suy yếu, khách hàng giảm chi tiêu dài hạn, tổn thất thiên tai và chi phí y tế tăng, trong khi cạnh tranh giá tiếp diễn. Doanh nghiệp có vốn mỏng hoặc chất lượng khai thác thấp sẽ chịu áp lực lớn.
7. Khuyến nghị chiến lược cho doanh nghiệp bảo hiểm
Thứ nhất, tái cấu trúc danh mục sản phẩm theo nhu cầu thực tế. Không nên chạy theo doanh thu bằng cách mở rộng những sản phẩm có chi phí cao hoặc không phù hợp với khả năng đóng phí của khách hàng.
Thứ hai, đặt chất lượng tư vấn và duy trì hợp đồng làm chỉ tiêu trọng tâm. Cần đánh giá đại lý không chỉ bằng doanh số ban đầu mà còn bằng tỷ lệ hợp đồng còn hiệu lực, mức độ phù hợp của sản phẩm và chất lượng phục vụ sau bán.
Thứ ba, đầu tư vào dữ liệu và tự động hóa nhưng phải gắn với kết quả kinh doanh có thể đo lường.
Thứ tư, tăng cường năng lực quản trị vốn, dự phòng, tái bảo hiểm và quản lý khiếu nại.
Thứ năm, mở rộng phân khúc doanh nghiệp vừa và nhỏ, hộ kinh doanh, lao động tự do và các nhóm khách hàng chưa được bảo vệ đầy đủ. Đây là những thị trường có nhu cầu tiềm năng nhưng đòi hỏi thiết kế sản phẩm linh hoạt, phí hợp lý và quy trình tham gia đơn giản.
8. Kết luận
Triển vọng của thị trường bảo hiểm Việt Nam giai đoạn 2026–2030 vẫn có cơ sở tích cực nhờ tăng trưởng kinh tế, già hóa dân số, nhu cầu chăm sóc sức khỏe, rủi ro khí hậu và quá trình số hóa. Tuy nhiên, cơ hội không phân bổ đồng đều giữa các doanh nghiệp và các phân khúc.
Lợi thế cạnh tranh trong giai đoạn tới sẽ thuộc về những doanh nghiệp chuyển được quy mô thành chất lượng: sản phẩm đúng nhu cầu, định phí đúng rủi ro, tư vấn minh bạch và thực hiện cam kết đáng tin cậy.
